inloggen

biografie: Koos Speenhoff

1869 - 1945

[Rotterdam 1969 – Den Haag 1945] 

Jacobus Hendrikus Speenhoff, dichter-zanger.  

Koos was de zoon van de vooraanstaande protestantse koopman Jacob Speenhoff en de katholieke Magdalena de Jager - een vrouw van eenvoudige afkomst. Hij groeide op in Krimpen aan de Lek.

Na een korte periode bij de marine, die hij vanwege een ongeval moest verlaten, trad de jonge Speenhoff bij zijn vader in dienst als vertegenwoordiger. Hoewel hij in die hoedanigheid Europa door kon reizen, verveelde het vak hem. In 1895 verruilde hij het kleine Krimpen aan de Lek voor het grote Rotterdam om daar het leven van een wereldburger te gaan leiden. Daar probeerde hij van zijn hobby - het schrijven van versjes en liedjes - zijn beroep te maken, wat aardig lukte. Midden in het eerste decennium van de twintigste eeuw was Speenhoff, dankzij de ongebruikelijke openhartigheid waarmee hij het volkse leven beschreef en de ongewone deftigheid waarmee hij zijn liedjes ten gehore bracht, een succesvol varrieté-artiest, die daarnaast ook bekendheid verwierf met het maken van illustraties onder andere in zijn eigen verzenbundels.  

Medio 1905 trouwde Speenhoff met Cesarina Prinz. De twee traden gezamenlijk op als de heer en mevrouw J.H. Speenhoff-Prinz. 

Hoewel het werk van Speenhoff in brede kring werd gewaardeerd waren er ook andere geluiden te horen. In sommige katholieke kringen werd schande gesproken van het 'zedeloze' karakter van Speenhoffs liedkunst. Men viel met over het gebruik van woorden als sloerie, billen en de uitdrukking stijf-vloeken. Het leverde diverse schandalen op die Speenhoff tot idool van het vooruitstrevende volksdeel maakten. 

Begin 1915 gaf kunstminnend Nederland acte-de-présence bij Speenhoffs koperen artiestenjubileum. De bloemenhulde die Speenhoff bij die gelegenheid werd gebracht, brak alle records en in het bijbehorende gedenkboek staken literaire coryfeeën als Herman Heijermans, Willem Kloos en Henriëtte Roland Holst de loftrompet over de jubilaris. 

Eind 1915 veroorzaakte hij de nodige verwarring doordat hij, als reactie op kritiek uit katholieke hoek, vertelde dat hij zelf gelovig katholiek was. Speenhoff zei zich te schamen voor zijn vroegere werk. Hij kuiste zijn oude teksten. De billen werden beentjes en andere onzedelijk geachte versregels werden vervangen door minder aanstoot gevende varianten. 

Vanaf die ommekeer werd hij  voor velen het mikpunt van spot. In de loop der jaren ontwikkelde hij zich tot een verbitterde conservatief die regelmatig klaagde over het gebrek aan serieuze erkenning voor zijn werk. 

In de jaren dertig deed Speenhoff een aantal ongelukkige uitspraken over joden. Tijdens de oorlogsjaren deed het gerucht de ronde dat Speenhoff lid van de NSB was geworden. De naam Speenhoff werd namelijk genoemd in het pro-Duitse radioprogramma ‘Het Zondagmiddagcabaret’ van Paulus de Ruiter, waaraan ook de befaamde tekstschrijver Jacques van Tol meewerkte. Het was echter niet Koos of Cesarina maar hun dochter Ceesje Speenhoff die in het programma optrad. Koos Speenhoff heeft zich altijd van de politieke activiteiten van zijn dochter gedistantiëerd. 

Vlak voor het einde van de Tweede Wereldoorlog was Speenhoff een van de doden die vallen bij het bombardement op het Haagse Bezuidenhout. Hij werd onder geringe belangstelling begraven op Crooswijk te Rotterdam. Zijn vrouw raakte bij het bombardement gewond en overleed een jaar later.


Inzendingen van deze schrijver

34 resultaten.

het meisje dat ie nooit vergeet

poezie
3,2 met 13 stemmen 2.003
Wanneer 'n man zich oud gaat voelen
Verliest ie zijn luidruchtigheid
Dan wordt ie zuinig op zijn eigen,
Dan maakt ie zorgen voor de tijd...

De geleerde heer

poezie
3,3 met 6 stemmen 1.189
Er was 'n hoog geleerde heer
Die dag en nacht studeerde,
Die vele wijze dingen wist
En die aan andren leerde....

Bloedworst en kaas

poezie
4,1 met 22 stemmen 5.426
Er was 's 'n bloedworst van Duitse makelij,
Een wonder van hogere worststopperij,
Zo rond en zo krachtig,
Zo fris en zo prachtig,...

De hoge hoed

poezie
3,5 met 12 stemmen 2.417
Er was een lelijke meneer,
Waar niemand graag naar keek,
Omdat ie met z'n scheef gezicht,
'n Slechte kerel leek ...

Piet Lut

poezie
4,0 met 2 stemmen 326
Meneer Piet Lut kent iedereen, 't is een man van zaken
Die zich zeer gewichtig voelt, als de schoenen kraken
Zondags loopt 'ie langs de kerk, o, 't is zo'n fijne!
Als 'ie op de dienstmeid vloekt, zegt 'ie 'Gossiemijne'...

Meisjes van de H.B.S.

poezie
3,0 met 3 stemmen 487
Jonge meisjes, korte rokken
Losse lange blonde lokken
Grote stappen zij aan zij
Lopen lachend op een rij...

De eerste klant

poezie
4,5 met 2 stemmen 338
Er waren twee zoete gelieven,
Die vonden de wereld te klein.
Toen trouwden ze gauw met elkander
Om baas van hun eigen te zijn....

Moederliefde

poezie
4,2 met 4 stemmen 781
Hij was 'n zindelijke schooier,
Die altijd kwast met suiker nam.
Zo'n nagemaakte bommengooier,
Die veel in de komedie kwam....

Het kind van de zonde

poezie
3,5 met 2 stemmen 559
Ik ben een lichtzinnig persoontje,
Te jong om verstandig te doen.
Ik lach als een ander zou huilen,
Mijn hele fortuin is een zoen....

Een Engelse krijgsgevangene uit Holland

poezie
4,0 met 2 stemmen 380
Er was een Engelse soldaat,
Die dwaalde door Den Haag
Zijn hart was groot zijn liefde ook
En vrijen deed hij graag....

De lege schoolbank

poezie
2,4 met 7 stemmen 1.501
Voor de vakantie was begonnen,
Was heel de klas al tevree.
De jongens schreven op de leien,
Ik ga met Pa in auto mee;...

De Mengelberg concerten

poezie
3,0 met 5 stemmen 1.157
Holland levert ouwe klare, kaas en varkens en sigaren
Holland levert schapen, koeien, boter waar ze nooit mee knoeien
Holland levert specerijen, aardewerk en schilderijen
Jansen, Meier en Van Stralen, Dinges, Pietersen, Van Dale...

Dronken Bet

poezie
3,1 met 11 stemmen 1.255
Bet was in d'r jonge jaren
'n Mirakel van 'n meid;
In 'n dienst bij nette mensen
Raakte ze d'r onschuld kwijt....

Ode aan de blauwe zee

poezie
2,3 met 7 stemmen 1.603
Blauwe zee van ver gekomen
Golven die zo lome dromen
Dromen van een eeuwig leven
Dromen van een eeuwig zijn...

De Rotterdamse beurs

poezie
2,8 met 8 stemmen 1.688
Op de beurs daar lopen heren
Met en zonder hoge hoed
Die daar van elkander leren
Hoe men geld verdienen moet...

De juffrouw van de retirade

poezie
3,3 met 3 stemmen 1.932
De mensen denken dat m'n vak toch zo verschrikkelijk vies moet wezen
Maar dat is werkelijk niet waar, ik zit de krant d'r bij te lezen
Ik eet er fijn m'n prakkie op, ik smul d'r van m'n karbonade
Het gaat er net zo gladjes in, al zit ik bij de retirade...

De nieuwe drankwet

poezie
3,2 met 8 stemmen 1.562
Langzaam gaat ons ras verslappen,
Holland heeft al lang gekraakt;
Daarom word er op het tappen
Gauw een strenge wet gemaakt....

'T SCHEEPJE

poezie
3,8 met 17 stemmen 3.188
Er dreef een scheepje in de sloot,
Een scheepje zonder roer,
Dat heel allenig zeilen ging
En door de biezen voer. ...

De bedelaar met duizend gulden

poezie
3,4 met 15 stemmen 1.577
Een ouwe, afgetobte schooier kreeg eens van een zonderling
Een bankbiljet van duizend gulden, voor hij zich verdrinken ging
De stumper keek naar 't papiertje, nooit had hij zoiets gezien
Hij dacht: Het is bepaald een grapje, of het is wel vals misschien...

't Afscheid

poezie
2,8 met 8 stemmen 1.975
De eerste kus die jij me gaf
Veranderde mijn leven
Die eerste kus, mijn lieve lief
Zal ik je nooit vergeven...

De geschiedenis van twee aardige mensen

poezie
4,0 met 8 stemmen 1.582
Het waren twee aardige mensen,
Die dachten van niemendal kwaad.
Zij dachten alleen aan zichzelve,
Zoals dat gewoonlijk dan gaat. ...

De vegetariërs!

poezie
4,1 met 8 stemmen 1.781
Vegetariërs zijn mensen,
die de mensen anders wensen,
daarom eten zij slechts planten,
net als grote olifanten;...

Ballade

poezie
3,6 met 5 stemmen 1.636
In 't duist're van de kameros
Speelt Bianca op de pianos
Ze weent veel hete trania
En dat doet ze al drie dagen langia...

AFSCHEIDSBRIEF VAN EEN LELIJK MEISJE

poezie
3,3 met 7 stemmen 1.934
Ik heb jou heel de avond nagelopen
Maar jij doet net alsof je mij niet ken
En als je omkeek ben ik weggekropen
Omdat ik weet dat ik zo lelijk ben...

Raad van een vader aan zijn dochter

poezie
3,0 met 14 stemmen 2.201
Innig Geliefde Dochter!
M'n Pieternel, je mot r's horen,
Voor jij ons zo meteen verlaat,
Ik heb jou nog 'n raad te geven,...

Brief van een ouwe moeder

poezie
3,6 met 10 stemmen 2.064
Mijn lieve zoon, je moeder laat je weten
Als dat ze jou geheel niet kan vergeten;
't Is negen uur, je vader is naar bed
En in mijn handen heb ik jouw portret....

WAAROM...?

poezie
3,6 met 15 stemmen 2.037
't K i n d:
Moeder, waarom heb ik honger,
Moeder, waarom heb ik kou;
Waarom lost mijn vader kolen,...

SPOTLIED OP DE VRIJE VROUWEN

poezie
3,3 met 7 stemmen 2.021
Wat men voor een eeuw niet kende
waar men toen nog niet aan dacht
't Is de vrije vrouwenbende
't Is de derde soort geslacht...

EEN VERKLARING

poezie
3,5 met 17 stemmen 2.091
Ik hou’ van alle vrouwen
Mijn hart is veel te groot
Daar ben ik mee geboren
Daar ga ik ook mee dood...

DE IDEALISTEN

poezie
3,8 met 6 stemmen 1.840
Ze gaan langs de straat als geranselde honden
Ze kijken de mensen zo nederig aan
Ze lopen te koop met hun dierbare zonden
Ze spreken van zielen die blijven bestaan...