inloggen

biografie: Gerrit Krol

Gerrit Krol

Groningen, 1 augustus 1934 –  † 24 november 2013

'Ik wil dat mijn boeken zowel alpha als bèta zijn. Ik wil een hele wereld beschrijven en niet een helft.'

Gerrit Krol werd in 1934 in Groningen geboren. Er kwamen veel boeken in huis bij het gezin, omdat zijn vader als leraar Nederlands op een Mulo vaak presentexemplaren ontving.

Over zijn jeugd in Groningen schrijft Krol in De oudste jongen (1998). Zijn geboortestad en de provincie Groningen spelen in zijn werk een prominente rol, onder meer in de verhalenbundel Halte opgeheven (1976), de novelle Een ongenode gast (1988), de roman De Hagemeijertjes (1990) en de bundel notities De kleur van Groningen (1997).

Hoewel hij in zijn jeugd veel met literatuur in aanraking kwam, leidde de hoop 'de universele waarheid aan te treffen' tot de keuze om wiskunde te gaan studeren. Reeds tijdens die studie ging hij werken als computerprogrammeur bij Shell. In deze functie en later ook in zijn werk als systeemontwerper bij de NAM verbleef hij enige jaren in het buitenland (onder andere in Nigeria). Over zijn werk voor de NAM in Groningen schrijft Krol in het met de ondertitel 'autobiografie' getooide 60000 uur (1998)

In militaire dienst schreef Krol al vier romans, maar het duurde tot 1961 voor er werk in druk verscheen: gedichten in de tijdschriften Barbarber en Hollands Weekblad. Een jaar later verscheen De rokken van Joy Scheepmaker, zijn eerste roman. Het is het (traditioneel vertelde) verhaal van de liefde tussen de net uit dienst gekomen Kraus Koster en het 16-jarige schoolmeisje Joy Scheepmaker. De traditionele schrijfwijze liet Krol vijf jaar later radicaal achter zich. In 1967 kwam Het gemillimeterde hoofd uit, een boek vol korte paragrafen, formules en illustraties over, aldus de auteur, 'het mechanisme van de taal, in het bijzonder van de wiskunde'.

De letters APPI in de titel van Gerrit Krols gelijknamige boek uit 1971 betekenen Automatic Poetry by Pointed Information. APPI is een computerprogramma om gedichten mee te maken. Krol beschrijft de werking en geeft voorbeelden, maar concludeert dat de dichter onmisbaar is. 'Een grap die mislukt is,' noemde hij het jaren later in een interview.

Niet mislukt was de roman over de menswording van een computer, De man achter het raam (1982). Een computer die ontworpen wordt met het doel de mens te benaderen, vertelt hoe hij een lichaam en naam (Adam) krijgt, gesprekken met zijn 'scheppers' heeft en zelfs verliefd wordt. Een originele roman die tevens ontroert als Adam ten slotte ontmanteld wordt.
Vanaf het midden van de jaren tachtig is Krol weer meer traditioneel opgebouwde boeken gaan schrijven. Daarin ontbreken de exacte wetenschappen niet, evenmin als de bespiegelingen over tijd en ruimte, over taalsystemen en over de werking van het menselijk brein, maar deze krijgen een plaats in werk met meer dramatische opbouw.

Vanuit die 'nieuwe stemming' is hij ook ouder werk gaan herschrijven. Zo werd De weg naar Sacramento uit 1977 omgebouwd tot De weg naar Tuktoyaktuk (1987). Aan de nieuwe versie voegde Krol een essay toe over de relatie tussen de twee boeken. 'Ik heb alles maar gecannibaliseerd: het ene boek vreet het andere op. Dat heb ik zonder gewetensbezwaar gedaan, 't is ten slotte mijn eigen boek.'

Een ander voorbeeld van dit cannibaliseren vormen De ziekte van Middleton en Middletons dood. De eerstgenoemde roman, uit 1969, gaat over een man die in de ban is van Margaret Middleton, een Amerikaanse pin-upgirl uit de jaren vijftig met een stel enorme borsten als handelsmerk. De roman is fragmentarisch opgebouwd en bevat zelfs plaatjes. Middletons dood uit 1996 is deels een herschreven versie, maar ook een nieuw verhaal, waarin de ikfiguur terugkijkt op het ontstaan van zijn 'ziekte' en op zijn relaties met vrouwen. In het nu meer verhalende boek zijn de vrouwelijke karakters beter uitgewerkt.


Voor zijn werk heeft Gerrit Krol diverse literaire prijzen ontvangen, waaronder in 1986 de Constantijn Huygens-prijs voor zijn hele oeuvre. In 1996 werd zijn bundel De mechanica van het liegen (bewerkte teksten van lezingen over het verband tussen wetenschap - met name filosofie - en literatuur) bekroond met de Busken Huet-prijs. Als essayist baarde Krol vooral in 1990 opzien met zijn 'bespiegeling over de doodstraf' Voor wie kwaad wil, waarin hij stelling nam tegen het in alle gevallen afwijzen van de doodstraf.

Op 20 oktober 2005 werd Gerrit Krol een eredoctoraat verleend door de Vrije Universiteit te Amsterdam bij haar 125ste verjaardag wegens zijn verdiensten voor de Nederlandse cultuur door een vorm van schrijverschap die literaire kwaliteit paart aan theoretische reflectie en inzichten uit de wetenschappen.

Krol leed aan de ziekte van Parkinson. In 2007 verscheen Duivelskermis, een fictioneel verslag over de wederwaardigheden van zijn ziekteproces. In eigen beheer uitgebracht verscheen in 2011 nog "Moet kunnen", een fragmentarisch werk waarin een keuze van teksten uit het laatste manuscript van de auteur rond het thema Overspel.

Op 24 november 2013 overleed Krol op 79-jarige leeftijd in zijn geboorte- en woonplaats Groningen.


Inzendingen van deze schrijver

16 resultaten.

De deur

gedicht
2,9 met 93 stemmen 22.241
Ik loop door de lange gang
op zoek naar de deur met mijn naam
tot ik er ben;
ik open hem en trap...

Kadaver

gedicht
Een afgedankte autoband
rechtop in het water
blijkt dichterbij te zijn
de rug van een hond,...

Zomer

gedicht
Het land is warm.
De weg is wit.
Het duin is leeg.
De zee is stil....

Terwijl je loopt

gedicht
4,0 met 2 stemmen 932
Komt er in de natuur een rechte lijn voor
denk je;
de horizon is er een
en de zgn. pijpestelen als het giet,...

Niet te beschrijven

gedicht
3,7 met 3 stemmen 2.656
Niet te beschrijven
wat een geur doet in je neus
en in het weke van je hersenen,
een bloem,...

Gezelschap

gedicht
4,0 met 2 stemmen 2.672
Op het moment dat ik
de deur sluit 's avonds,
heb ik altijd wel
iemand naast me staan die...

Delfzijl

gedicht
5,0 met 3 stemmen 2.800
Het spoorbiljet werd in de trein reeds afgegeven.
Hier ligt het laatste plein voorgoed,
breedvoerig om te laten gaan
ieder die schedelgevoelig langs de dakgoten...

Londen

gedicht
4,0 met 2 stemmen 6.208
Het plezierige van Londen
trouwens van heel Engeland is,
dat je daar mensen ontmoet die
Engels spreken en daardoor weliswaar...

Teken

gedicht
3,9 met 7 stemmen 12.783
Het stuk papier dat ik eens,
belijdende mijn leegte,
onbeschreven dichtvouwde,
en verzegelde, en verborg...

Ontmoeting

gedicht
2,9 met 57 stemmen 8.788
Opnieuw moesten wij, noodlot,
op een stille morgen in maart
elkaar zien staan, de straat
waar zij stond achterin, voor ik,...

Ary's tuin

gedicht
3,1 met 22 stemmen 9.120
Het leuke van een tuin
is dat je hem voortdurend
snoeien moet,
of snoeien, noem het...

Ach je moet gewoon alles optellen

gedicht
3,1 met 74 stemmen 52.284
Ach je moet gewoon alles optellen
Je telt gewoon alles op
Het slechte vergeet de mens en
het goede vergroot-ie,...

Roodborstje

gedicht
2,6 met 33 stemmen 9.837
Een roodborstje dat tegen het raam tikt.
Niet tegen het raam, maar tegen het ei waarin het zit en het ei breekt in tweeën.
Niet het ei, maar het ijs dat scheurt van Groenland naar beneden.
Een zwarte zee, waarin witte vlakten drijven....

De kameel

gedicht
3,2 met 42 stemmen 17.485
De kameel heet wel
het schip van de woestijn,
daar kan ieder over meepraten
die op zo'n beest gezeten heeft....

Over de ijdelheid

gedicht
3,6 met 31 stemmen 13.598
Wie met een revolver schiet
wordt soms afgebeeld:
een beetje door de knieën zakkend, pang.
op een kleurplaat in te sturen....

Klassefoto

gedicht
3,3 met 797 stemmen 86.827
Gedrieën in een bank gedreven,
ondoorgrondelijk ogenblik
van stilte ... de blonde Goudriaan vooraan,
de schele Kast, die jongen van Peen...