inloggen

biografie: Isaac da Costa

1798 - 1860

 Isaac da Costa [Amsterdam 1798 - 1860]

Isaac is geboren in een patricische Portugees-Joodse familie. Hij bezocht van 1811 tot 1815 het Athenaeum Illustre. Hij studeerde rechten en letteren te Leiden, waar hij in 1818 en in 1821 promoveerde; in 1822 liet hij zich  in de hervormde kerk dopen. Na zijn studie werd hij ambteloos burger; hij hield 1826 bijbellezingen in zijn huis op zondagavond; later ook voorlezingen, vooral over theologische onderwerpen. In de periode 1834-1838 was Da Costa redacteur van het tijdschrift Nederlandsche Stemmen over Godsdienst, Staat, Geschied- en Letterkunde.

Zijn debuut kwam in 1813 met Lof der dichtkunst, voorgedragen in het letterkundig genootschap Concordia Crescimus; zijn eerste publikatie was De verlossing van Nederland (1814). Voor zijn overgang tot het christendom nog gaf hij zijn Poëzy (2 delen, 1821-1822) uit, waarin de strijd tegen de tijdgeest zich reeds aankondigt en die dan ook met instemming door zijn voorbeeld Bilderdijk begroet werd; zij getuigt van zijn voorliefde voor het heroïsche (Homerus en Aeschylus). Hierna heeft hij tot 1840 slechts enkele poëziebundeltjes uitgegeven (uitzondering: God met ons, 1826). Zijn grote 'tijdzangen', gedicht tussen 1840-1850, verschenen afzonderlijk en werden bijeengebracht in de bundel Politieke poëzy (1854). Behalve poëzie schreef hij theologische en historische werken, o.a. Israël en de volken, een overzigt van de geschiedenis der joden tot op onzen tijd (1848-1849). Zijn laatste levensjaren besteedde hij grotendeels aan de uitgave van De dichtwerken van Bilderdijk in 15 delen (1856-1859) en zijn biografie De mensch en de dichter W. Bilderdijk (1859).

Da Costa is een van de meest vooraanstaande figuren geweest van het protestantse Réveil. Zijn poëzie is minder veelzijdig dan die van zijn leermeester Bilderdijk, maar wel persoonlijker. Ook de meest retorische passages maken een bezielde indruk. Na 1840 heeft hij bewust een menging van proza en poëzie nagestreefd.

Opzien baarden zijn Bezwaren tegen den geest der eeuw (1823). Dit boekje is blijkens de voorrede geschreven ter bestrijding van het vooroordeel dat de 19de eeuw alle voorafgaande overtreft. Met beslistheid wordt in tien hoofdstukken de geest van het toenmaals heersende rationalisme bestreden, de gedachtenwereld der 18de eeuw, die juist in Nederland lang voortduurde. In dit romantisch manifest, geschreven in een proza van klassieke allure, kondigt hij 'een nieuwe geest' aan; in details schoot hij het doel voorbij door alles af te keuren wat men in die tijd als tekenen van 'vooruitgang' beschouwde (bijv. de afschaffing der slavernij en de centrale positie van de grondwet). Bilderdijk juichte zijn leerling toe in Bezwaren tegen den geest der eeuw van Mr. I. da C. toegelicht (1823). Da Costa zette zijn aanval tegen het modernisme en het liberalisme voort, o.a. in De Sadduceën (1824).

In 1839 werd Da Costa, aan wie de 'Bezwaren' allengs vergeven waren, gekozen als lid van het Koninklijk Instituut voor Wetenschappen, Letteren en Schoone Kunsten. Zeer belangrijk voor de kennis van Da Costa's denkbeelden over poëzie is de 'Voorafspraak'.

Een bijbels gedicht is 'Hagar' (1847), vervaardigd op verzoek van de uitgever Kruseman bij een van de staalgravures die voorkomen in het album Bijbelsche vrouwen (1848-1852).

Een episode uit de vaderlandse geschiedenis is het onderwerp van 'De slag bij Nieuwpoort'. De grote opgang die dit gedicht, zijn zwanezang, maakte, verklaart mede waarom de dichter bij zijn dood door velen als één der grootsten geëerd werd.


Inzendingen van deze schrijver

28 resultaten.

Gevoel

poezie
2,8 met 23 stemmen 3.521
O! wie beschrijft mij 'tgeen gij zijt,
Gevoel van 't kloppend harte!
Wiens werking vaak de ziel verblijdt,
Maar meer nog klemt in smarte!...

STILTE

poezie
4,0 met 2 stemmen 1.239
Geen wolkje dreef er aan de hemel,
geen windje suisde er in de blaân,
en als een spiegel glad en effen,
stond de onbewogen Oceaan....

AAN MIJN VADER

poezie
4,0 met 2 stemmen 974
(OPDRACHT VAN DE BUNDEL ,POEZY’)
Gunt gij 't, hoog vereerde Vader!
dat een zoon U hulde bied'
met de eerstling van een ader,...

AAN EEN JONGE VRIEND,

poezie
OP ZIJN VIJFTIENDE VERJAARDAG.
Verheug u, Jongeling! ten dag van uw jeugd!
geen ouderlijk gemoed wraakt argeloze vreugd.
Ja, gulle scherts kan vaak de geest weldadig wetten,...

Grafschrift voor een kind.

poezie
3,0 met 2 stemmen 542
Een bloempje, vóór de tijd van 't oudrenhart gerukt -
Neen! door der Englen hand voor 't Eden Gods geplukt!
Voor wie in Jezus stierf, is dood geen dood, maar leven;
En 't pand, aan Hem betrouwd, moet zelfs dit graf hergeven!...

B I D D E N

poezie
Des harten binnenst overleg,
gezegd, gezucht, gedacht!
Het trillen van een stille vlam
die naar de wolken tracht....

AAN DE POEZY.

poezie
4,0 met 2 stemmen 791
Volzoete geest der poezy!
keer in mijn doffe boezem weder!
Beziel opnieuw de ziel in mij,
en in mijn hand de zwanenveder!...

De kleinen gaan ons voor in 't koninkrijk des Heeren

poezie
3,0 met 2 stemmen 1.958
GEDACHTEN BIJ HET GRAF
VAN
DEN TWAALFJARIGE
HENDRIK CHRISTIAAN CAPADOSE,...

Uitboezeming

poezie
2,5 met 4 stemmen 1.342
Neen, 'k was geen Zanger, stout en sterk,
Wie eigen kracht naar 't ruime zwerk
Op brede vleuglen uit deed schieten.
Ik ben een wormke, zwak en klein,...

De traan

poezie
2,3 met 19 stemmen 2.439
De traan, die opbruist naar onze ogen,
In liefde en vriendschap, vreugde en smart,
Die is de ware tolk van 't hart!
Wie door een mond ooit werd bedrogen,...

Kemel en ros

poezie
3,7 met 9 stemmen 1.385
Zijn kemel! ‘t Levend schip, dat door de zandzeebaren
Zijn koers houdt, rijk bevracht met keur van Oosterwaren,
‘t Woestijnpaard, dat in ‘t zaal, hem door natuur gewrocht,
Zijn ruiter rustig voert door d’eindeloze tocht,...

HEIMWEE

poezie
2,5 met 22 stemmen 4.667
Kennst du das Land?
Kent gij het land, waar hoog de ceder wies?
een adem Gods door ’t moerbeiboomdal blies?
van ’t eêlste bloed de bruine druifrots zwol?...

Mijn zoon, mijn eersteling heeft zich een lid beleden

poezie
2,9 met 8 stemmen 2.230
AAN MIJN OUDSTE ZOON
OP DE DAG ZIJNER BEVESTIGING ALS LID DER
CHRISTELIJKE HERVORMDE GEMEENTE.
Mijn zoon, mijn eersteling heeft zich een lid beleden,...

ZUCHT TEN HEMEL

poezie
2,0 met 22 stemmen 3.678
Dierbaar leven van mijn leven! ziel van mijn verlaten ziel!
met wie rust en zelfbewustheid aan mijn dorrend hart ontviel!
De Almacht riep u tot die hemel, naar wiens heil gij smachtend waart:
rust volzalig; en (zo ’t zijn moet) blijve ik sterven op deze aard!...

OP EEN AFBEELDSEL VAN BILDERDIJK IN 1787

poezie
2,4 met 7 stemmen 1.824
Geef eer de Strijder, in de vroeg verwoeste bloei
zijns levens, toen met God en Nassaus recht in ’t harte,
zijn onverschrokken geest, bij ’t dreigend stormgeloei,
den omwentlingsdwinglandij en heel de Eeuwgod tartte....

Uitboezeming

poezie
2,6 met 17 stemmen 3.308
Neen, 'k was geen Zanger, stout en sterk,
Wie eigen kracht naar 't ruime zwerk
Op brede vleuglen uit deed schieten.
Ik ben een wormke, zwak en klein,...

HET PAARD

poezie
2,5 met 14 stemmen 5.914
- The just mean lies in obedience, which both waits for
the signal to start, and obeys it when given. -
Het krijgspaard, in wiens aâm de rode dampen snuiven
Van d'opgezwollen moed, die hem de borst vervult,...

DE GAAF DER POËZIE

poezie
3,7 met 15 stemmen 4.430
Gevoel, Verbeelding, Heldenmoed,
Tot éne ondeelbre kracht verbonden,
Tesaam gesmolten tot één gloed,
En door de boezem uitgezonden...

AAN MIJNE EGADE

poezie
2,2 met 31 stemmen 4.387
Zeg het mij, herhaal het mij,
Dat ik u gelukkig make,
Dat de zucht, waar van ik blake,
Als ik u mijn leven wij',...

BIDDEN

poezie
2,4 met 42 stemmen 4.035
Des harten binnenst overleg,
gezegd, gezucht, gedacht!
Het trillen van een stille vlam
die naar de wolken tracht. ...

AAN ENE JEUGDIGE VRIENDIN

poezie
1,0 met 22 stemmen 3.340
IN HAAR ALBUM.
Eén ding is nodig.
Vraag de landman naar geen garven van het afgemaaide pad!
Verg de appelboom geen vruchten, als hij afwierp wat hij had!...

AAN MIJN HEDEN ELFJARIG DOCHTERTJE

poezie
1,7 met 17 stemmen 2.925
Rebecca, dierbaar kind! ontvang bij uw verjaren
uws Vaders zegening op 't kinderlijke hoofd.
En moog zich aan die bede eens Heilands deernis paren;
hoe wordt dan ook voor u Zijn naam eens hoog geloofd!...

AAN EEN SCHRIJFPEN

poezie
1,2 met 19 stemmen 2.400

Smaak, o mijn hart, meld, o mijn pen,
de waarheid en de trouw des Heilands, Wiens ik ben!
...

B E D E

poezie
2,0 met 22 stemmen 3.115
O Vader der Lichten! ik roep om genade,
uit mij stikdonkre zielenood!
Gij, slaat Ge in zijn vallen het muske nog gade,
o! weer van mij de zondaarsdood!...

DE BARRE ROTS

poezie
2,6 met 28 stemmen 3.196
Met het hoofd in de wolken,
de voet in de kolken,
staat bij golvengeklots
naakt en eenzaam de rots...

Wilt thou love such a woman?*

poezie
2,0 met 23 stemmen 3.785
Buiten draagt alleen de lucht jouw woorden
Gewichtloze woorden
Hier hoor ik lichter wat je zegt
Tuinwoorden...

VIJF EN TWINTIG JAREN

poezie
1,8 met 44 stemmen 6.023
EEN LIED IN 1840.
Kan het zijn dat de lier, die sinds lang niet meer ruiste,
die sinds lang tot geen harten in dichtmuziek sprak,
weer opeens van verrukking en hemellust bruiste,...

AAN EEN DICHTER

poezie
2,0 met 35 stemmen 5.178
BIJ DE GEBOORTE VAN ZIJN ZOON.
Dichterlijke lier! Verhef u tot de hoogste vreugdetoon,
en stort wellust in de harten, aan uw somberheid gewoon!
Zegegalming, heilvoorspelling, godgewijde vrolijkheid,...