inloggen

biografie: J.A. Dèr Mouw

1863-1919

Johan Andreas Dèr Mouw  [Westervoort 1862 – Den Haag 1919] wijsgeer en dichter

Dèr Mouw studeerde klassieke talen te Leiden, promoveerde in 1890 en was daarna leraar te Doetinchem, tot een conflict over zijn ondogmatische theorieën hem in 1903 naar Den Haag deed verhuizen, waar hij zich als privéleraar vestigde.

Hij was van protestantse afkomst, maar had zich al in zijn studietijd afgewend van alle dogmatiek, zowel godsdienstig als wijsgerig. O.a. in Kritische studies over psychisch monisme en nieuw-Hegelianisme (1906) keerde hij zich met grote felheid tegen Bolland. Hij verwierp elk metafysisch stelsel als een in kennistheoretisch opzicht ontoelaatbare grensoverschrijding.

Omstreeks 1912 deed zich een ommekeer in zijn denken voor: de eigen, steeds als het enig reële erkende, geest beleed hij nu onder inspiratie van de Indische mystiek als deel van de alleen in geloof te ervaren, alle tegenstellingen in zich verenigende Algeest. Als auteur noemde hij zich van toen af Adwaita (de niet-meer-twee-zijnde). Hij schreef een groot aantal gedichten, vooral sonnetten, waarin zijn vreugde om de gevonden eenheid, zijn levenservaring en grote cultuurkennis, zijn verfijnde zintuiglijkheid en zijn hoogst persoonlijk taalgebruik zich met elkaar verbonden tot een poëzie van een geheel eigen orde.

De twee bundels Brahman (1919–1920), waarvan hij de uitgave zelf niet heeft kunnen meemaken, hebben langzaam maar zeker in ruimere kring erkenning gevonden.


Inzendingen van deze schrijver

188 resultaten.

Geen maaksel was 't van sterfelijke hand

poezie
4,1 met 11 stemmen 1.807
Geen maaksel was 't van sterfelijke hand:
Wetenschap zelf, metalen integraal,
Met vlammenkrans en gil van zegepraal,
Stormde de trein door avondheideland:...

DOF VIOLET

poezie
4,8 met 5 stemmen 1.256
Dof violet is 't west en paarsig grijs.
Nog wandel 'k door het zwaar berijpte gras,
En hoor naast me op de vaart het fijn gekras
Van schaatsen over 't hol rinkelend ijs: ...

Wit hing en stil...

poezie
4,2 met 13 stemmen 2.151
Wit hing en stil de dauw over de weiden. –
Onwereldlijk, onwezenlijk, een schim,
Stond, hoog, in ’t west wit licht boven de kim. –
Niets werk’lijks was er meer, niets dan wij beiden....

't Rozeneiland

poezie
't Rozeneiland Cyprus betrad een zeeman;
tempelwaarts eerbiedig zijn schreên hij richtte,
tot hij kwam, waar spieglen in groene golven
marmeren zuilen:...

Omhoog zien naar de zon de waterrozen

poezie
5,0 met 3 stemmen 238
Omhoog zien naar de zon de waterrozen,
Kinderlijk, alsof 't Rafaels eng'len waren;
Grauw slib en wijde schem'ringen bewaren,
Die hier de dood stilde tot smartelozen....

Hij ligt er nog, de steen

poezie
5,0 met 2 stemmen 581
Hij ligt er nog, de steen: een jaar geleden
Heb 'k zelf hem daar gelegd; en ik herken
Heel goed de plek, vlak naast die scheve den,
Waar 't zandpad, wit, loopt naar de hei beneden....

De gele wolken werden langzaam rood...

poezie
5,0 met 2 stemmen 464
De gele wolken werden langzaam rood.
Dan dacht hij: Nu begint zonsondergang;
En keek weer naar de zwaluwen, die zo lang
De zon nog konden zien. En dikwijls schoot...

Van alle dieren houd ik

poezie
3,4 met 16 stemmen 10.689
Van alle dieren houd ik, maar een hond!
Tot in mijn ruggenmerg snerpt scherp zijn blaf.
Trouw uit karakterloosheid, sluw en laf.
Tot in mijn keel ruik in zijn stand....

Schomm'lend weegschaaltje

poezie
3,4 met 17 stemmen 2.627
Schomm'lend weegschaaltje, ritselt de libel
Boven het zomers-broeiende moeras:
Op smalle strookjes van blauwglinstrend glas
Verschiet 't groen streepje, als een vonk zo snel....

'k Zie nu al

poezie
4,1 met 10 stemmen 1.221
'k Zie nu al hoe 'k, als jij gestorven bent,
Zal zitten, kijkend naar je stil gezicht;
Wel vol verleden, toch pijnlijk verlicht,
Dat jij ten minste geen verdriet meer kent....

Als de luchtschipper, mee met de wolken

poezie
4,3 met 3 stemmen 859
Als de luchtschipper, mee met de wolken,
Drijft boven de bergen,
En, hoger nog, opstijgt in 't licht,
Ziet hij dan de aarde nog...

'k Hoor, hoe met gouden lijst de schilderij

poezie
3,7 met 12 stemmen 1.554
'k Hoor, hoe met gouden lijst de schilderij
onhoorbaar zegt, terwijl ik sta te kijken:
'Ik hang in 't niets, zelf niets dan schijn van eiken,
van weiden en van wolken, zee en hei;...

Aquarium

poezie
4,1 met 9 stemmen 1.752
In schem’rig groen stukje van de oceaan
Zweeft als een schim het zeedier, transparant:
Zich vergetend, ziet door glazen wand
De mensengeest ‘t ontzaglijk wonder aan,...

En nu 'k mijn mensenleed

poezie
3,0 met 8 stemmen 1.267
En nu 'k mijn mensenleed heb weggeschreid,
En weer, en weer, en weer - nu 'leer ik rijzen
Uit slik van werelddwarrel met gepeizen',
En 'k zie, 't was alles hoogste Werklijkheid....

'k Maak in gedachten vaak een bedevaart

poezie
3,3 met 15 stemmen 1.927
'k Maak in gedachten vaak een bedevaart:
dan sta 'k weer op die plek, die zomerdag,
waar ik door de eikenlaan je komen zag;
als relikwie heb ik dat beeld bewaard:...

Dof violet ...

poezie
4,1 met 23 stemmen 3.504
Dof violet is ’t west en paarsig grijs.
Nog wandel ‘k door het zwaar berijpte gras,
En hoor naast me op de vaart het fijn gekras
Van schaatsen over ’t hol rinkelend ijs:...

EN BIJ HET RIJZEN VAN DE SCHEEMRING LAG

poezie
4,1 met 17 stemmen 2.384
En bij het rijzen van de scheemring lag
hij in het gras naar de avondlucht te turen;
een afgrond leek de tuin, berghoog de muren,
zwart van klimop met stoffig spinnerag;...

Brünig

poezie
2,8 met 5 stemmen 1.289
Augustusnacht. – Aan ’t overkant van ’t dal
Bruist uit onzicht’bre sneeuw een waterval.
In schaduw ligt de weg. Over de stammen
Sprenkelt de koele maan zijn blauwe vlammen....

Pakjesavond

gedicht
2,3 met 4098 stemmen 158.246
Dan denk ik aan 't konijntje, dat ik zag
Als kind vóór Sint Niklaas achter het glas
Van dure speelgoedwinkel. O! dat was
Zo'n prachtig beestje, grijs en wit; het lag...

Gemakklijk lig ik in mijn leuningstoel

poezie
3,5 met 4 stemmen 1.677
Gemakk'lijk lig ik in mijn leuningstoel
naast 't rode pluche van zonnig tafelkleed;
Plancks quantenleer zou 'k lezen, maar 'k vergeet
van mijn hier-zijn 't hoogst wetenschpp'lijk doel:...

Zonsondergang

poezie
3,9 met 17 stemmen 2.953
'T is of van de aard recht naar 't Eluzion
Een schipbrug door Giganten is gebouwd.
Neen: 't is een springplank van geelflikk'rend hout;
Ginds ergens hangt, die hier de aanloop begon;...

Vol winteravondschem'ring ligt de laan

poezie
4,1 met 11 stemmen 1.519

Vol winteravondschem'ring ligt de laan,
Een buis, de wand hier, ginds grijswit als krijt;
De tram, een blok van gelig schijnsel, rijdt...

Voor paarsblauwe avondlucht zie 'k uit mijn raam

poezie
3,2 met 15 stemmen 1.582
Voor paarsblauwe avondlucht zie 'k uit mijn raam,
Als ijle veren, in de grond de stelen,
Stil hun gewelfde pluimen, mijn abelen,
Abelen, grac'lijk edel als hun naam,...

Door winteravondmist zijn blauw beslagen

poezie
3,2 met 15 stemmen 2.089
Door winteravondmist zijn blauw beslagen
De ruiten van de tram: spektrale kringen
Vervloeien, of vervolgen en doordringen
Elkaar naar stand van lantarens en wagen:...

Soms vraag ik nuchter

poezie
3,3 met 15 stemmen 2.290
II
'K dacht vaak te drijven in de Brahmanzee:
Maar was 't geen plasje, dat herinn'ring liet
Aan wat 'k gelezen had? Of was 't verdriet,...

Soms vraag ik nuchter

poezie
3,7 met 21 stemmen 1.747
I
Soms vraag ik nuchter: Is 't misschien een waan,
Wanneer ik denk, ik ben Brahman's profeet -?
Herleeft in mij, zonder dat 'k zelf het weet,...

Om één jaar jong te zijn, gaf 'k ziel en God

poezie
4,2 met 11 stemmen 1.759

Om één jaar jong te zijn, gaf 'k ziel en God,
Ik, die geluksdorst met ekstazen les:
Ja, ja stompzinnig ergens in de Nes...