inloggen

biografie: Joost van den Vondel

1587 - 1679

Joost van den Vondel (Keulen 1587 - Amsterdam 1679), dichter en toneelschrijver

Van den Vondel is één van de grootste Nederlandse auteurs. Hij is naast Hooft de coryfee van de Nederlandse letterkunde der 17e eeuw.

De doopsgezinde ouders van Vondel vluchtten uit angst voor de contra-reformatie uit Antwerpen en vestigden zich na een verblijf in Keulen in 1597 in Amsterdam.

Vondel nam na zijn huwelijk met Maria de Wolff (1610) de kousenhandel van zijn vader over. Hij  had toen al contact met  de literaire wereld in Amsterdam. In 1606 trad hij toe tot de rederijkerskamer ‘Het Wit Lavendel’ en hij sloot vriendschap met o.a. P.C. Hooft en Hugo de Groot.

In 1610 schreef Vondel zijn eerste toneelstuk, ‘Het Pascha ofte de Verlossinge Israels uit Egypten’. De bijbelse stof, die aan de basis van dit werk ligt, beheerste een groot deel van Vondels werken. Andere inspiratiebronnen waren de politieke actualiteit en de literatuur van de klassieke oudheid.

De lyriek van Vondel bestaat onder meer uit hekelende gelegenheidsgedichten. Zo schreef hij tijdens het Twaalfjarig Bestand o.a. het bijtende ‘Geusevesper’ (1618) als protest tegen de terechtstelling van Johan van Oldebarnevelt. Tegen de godsdienstige onderdrukking door Maurits schreef hij o.a. het ‘Decretum horribile’ (1631).

In zijn werk was in het begin van de jaren 1630 een keerpunt merkbaar: hij schreef minder hekeldichten, zijn stukken werden milder van toon en hij schreef autobiografisch geïnspireerde gedichten. De beste zijn ongetwijfeld de dodenklachten over zijn overleden familieleden: ‘Kinderlyck’ (1635) over zijn zoontje, ‘Lyckklaght aan het Vrouwekoor, over het verlies van mijn eega’ (1635) en later ‘Uitvaert van Maria van den Vondel’ (1668) over zijn kleindochter.

De toneelspelen die Vondel na 1632 schreef, werden technisch steeds beter en leunden inhoudelijk steeds meer op de leer van het katholieke geloof. Deze verschuiving blijkt duidelijk uit zijn toneelstuk ‘Gijsbrecht van Aemstel’ (1637). Hoogtepunten uit zijn oeuvre zijn toneelspelen Lucifer’ (1654) en ‘Adam in Ballingschap’ (1664). In zijn toneelwerk trachtte hij zijn theoretische opvattingen over het drama te verwerken.  Als overtuigd humanist dweepte Vondel met de grootsheid van de klassieke oudheid. Hij vertaalde en bewerkte verscheidene werken van onder meer Euripides, Ovidius, Seneca, Sophocles en Vergilius. Op theoretisch vlak schreef hij o.a. de befaamde ‘Aenleidinge ter Nederduytsche dichtkunst’ (in ‘Poezij’, 1650).

Hij ging de laatste jaren van zijn leven  gebukt onder het faillisement van zijn kousenhandel maar vooral onder de vele sterfgevallen in zijn familie. 


Inzendingen van deze schrijver

45 resultaten.

Stabat Mater

poezie
3,9 met 15 stemmen 4.230
Jezus’ nat bekreten moeder
Stond bij 't kruis, waar ons Behoeder,
Haar beminde zoon, aan hing;
En haar docht, terwijl ze steende,...

Op ons weeshuis

poezie
3,8 met 13 stemmen 4.163
Hier treurt het weeskind met geduld,
Dat arm is, zonder zijne schuld,
En in zijn armoe moet vergaan,
Indien gij 't weigert bij te staan....

AAN DE BEURS VAN AMSTERDAM

poezie
4,8 met 4 stemmen 1.367
Doorluchtig koopslot, meesterstuk
Van KEIZER, die ons Koopgeluk
Aan uw gerief zo dier verplichte,
Wat geest heeft uwe naam bedocht?...

Op ons Weeshuis

poezie
4,0 met 2 stemmen 625
Hier treurt het Weeskind met geduld,
Dat arm, is zonder zijne schuld,
En in zijn armoe moet vergaan,
Indien gij 't weigert bij te staan. ...

Op mijne afbeeldinge in het klein door Filips de Koning

poezie
4,0 met 3 stemmen 658
Zo schildert mij een Konings hand
In 't klein, terwijl ik 's Konings snaren,
En heilig harpgezang, en trant
Vast volge, in top van 's levens jaren, ...

Laudate Dominum in Sanctis.

poezie
5,0 met 2 stemmen 784
Loof de Heer in ’s Hemels kerk,
Boven ’t zwerk.
Loof Hem in Zijn hofgewelf.
Loof Hem zelf...

Beekzang aan Katharine

poezie
3,6 met 26 stemmen 9.390
Wijker Bijtje, die bij ’t Beekje
Nestelt, en geeft menig steekje
Die uw honig komt te dicht;
Wakker Nimfje, die zo klaartjes...

laat zestig winters

poezie
3,1 met 21 stemmen 6.697
P.C. Hooft begroet zijn vriend Vos(sius) door woorden van Vondel te citeren:
'laat zestig winters vrij dat Vossenhoofd besneeuwen,
nog grijzer is het brein, dan 't grijze haar op 't hoofd,
dat brein draagt heugnis van meer dan vijftig eeuwen,...

OP HET UITMALEN VAN ’T HAARLEMMER MEER

poezie
2,9 met 9 stemmen 3.334
Aan de Leeuw van Holland.
Aº. 1642
Uitheemse vijanden te zitten in de veren,
Te slingeren de staart groothartig over zee,...

Op het verongelukken van doctor Roscius *

poezie
3,8 met 14 stemmen 4.469
Zijn bruid t’omhelzen in een beemd, bezaaid met rozen,
Of in het zachte dons, is geen bewijs van trouw;
Maar springende in een meer, waar ’t water stremt van kou
En op de lippen vriest, zich te verroekelozen,...

Waar bleef de zwaan?

poezie
3,8 met 9 stemmen 5.534
Zou het al zinken en vergaan,
Waar bleef de zwaan?
Waar bleef de zwaan,
De zwaan, dat vrolijke waterdier,...

Op Amstelredam

poezie
4,2 met 11 stemmen 4.631
Het IJ en d'Amstel voeren de hoofdstad van Europe,
Gekroond tot Keizerin, des nabuurs steun en hope,
Amstelredam, die 't hoofd verheft aan 's hemels as,
En schiet, op Pluto's borst, haar wortels door 't moeras....

OP MIJN SCHILDERIJ

poezie
3,4 met 8 stemmen 4.237
toen Govert Flinck mij uitschilderde in het jaar 1653
Ik sluit vandaag een ring van zesmaal ellef jaren,
en zie mijn hoofd besneeuwd en tel mijn grijze haren
ook zonder glazen oog in deze schilderij....

ZOMERMAAND

poezie
3,2 met 19 stemmen 8.196
Bedaagde Zomermaand, men laat geen schaap verlegen;
Indien het gaat vermast, zo neem het op uw schoot:
Maar scheert gij ’t om de wol, zo scheer het niet te bloot,
En was het wit als sneeuw, dat u de Hemel zegen’....

NU BRUIDEGOM

poezie
3,2 met 11 stemmen 6.169
EVA: Nu bruidegom, zijt gerust. ‘k Versta wel wat de wet zeit,
En beter dan gij meent. Wat stoort uw nauwgezetheid
Zich om een appelbeet? dit ’s louter bijgeloof.
ADAM: Helaas, wat hoor ik nu! och, waar ik stom, en doof,...

Sluit voor Begeerte uw graag gezicht

poezie
3,6 met 10 stemmen 4.503
REI VAN ENGELEN
Sluit voor Begeerte uw graag gezicht;
Zij loert, zij loert om in te varen.
Sluit d’ogen, vensters van het licht,...

Credo

poezie
3,7 met 6 stemmen 5.459
Ik stut de hoop van mijn gemoed
Met mijn geloof in God de Vader,
Almachtig en volkomen goed,
Die hemel, aarde en zee te gader...

OP JONKVROUW ISABELLE LE BLON

poezie
3,0 met 8 stemmen 3.920
(Overleden de 28 van Zomermaand 1636)
Hier sluimert Isabel le Blon,
Die, als een roosje met de zon,
Blijgeestig op haar steeltje stond,...

OP DE DOORLUCHTIGE ZEGE VAN GRONINGEN

poezie
4,1 met 15 stemmen 4.935
Anno 1672
Alias inter caput extulit urbes
(Haar hoofd steek boven dat der andere steden uit)
O, Groningen, pilaar en hoofdstad van de Friezen!...

Grafdicht op Jonkvrouw Isabelle le Blon

poezie
4,6 met 13 stemmen 3.798
Wie hoor ik op mijn graf?
Gij minnaars gaat er af.
Wat koomt gij rouwe dragen
En mijne dood beklagen?...

Op de Vijf Zinnen*

poezie
3,2 met 18 stemmen 5.033
’t Misbruik der zinnen werkt in ’t einde pijn en smart,
Doch ’t redelijk gebruik vernoegt des mensen hart;
Dat ’s aardse zaligheid. Wie wenst hier groter goed,
Als, in ’t gezonde lijf, een gans vernoegd gemoed?...

Vertroostinge aan Gerard Vossius

poezie
3,9 met 21 stemmen 4.508
Wat treurt gij, hooggeleerde Vos
en fronst het voorhoofd van verdriet?
Benij Uw zoon de hemel niet.
De hemel trekt, ay, laat hem los....

Uitvaart

poezie
4,1 met 14 stemmen 5.634
Uitvaart van zijne Excellentie
DE HERE HUIG DE GROOT*.
AAN DE WETHOUDERS VAN DELFT.
INCONTAMINATIS FULGET HONORIBUS.*...

Grafdicht

poezie
3,6 met 23 stemmen 7.026
Op JONKVROUW
ISABELLE LE BLON.
(Overleden de 28 van Zomermaand 1636)
Wie hoor ik op mijn graf?...

Klachten des Poëets

poezie
4,0 met 14 stemmen 3.613
Wat ramp, wat ongeluk plaagt nog mijn grijze haren!
Wat schande moet mij nog, eilacy! wedervaren!
Wat droefheid, wat verdriet, wat leed komt mij nog aan,
In dees mijn wintertijd, die haast zou zijn gedaan!...

LOFZANG DER GEESTELIJKE MAAGDEN.

poezie
3,0 met 12 stemmen 3.468

OP DE WIJZE: HET DAGET UIT DEN OOSTEN.
Laat ons de wereld heten,
En ’s werelds slaverny,...

OP HET OVERLIJDEN VAN W. VAN DEN VONDEL.*

poezie
3,4 met 14 stemmen 4.021
Gun Willem van den Vondel rust;
Dees jonge bloem verging met lust,
En liet de grafworm luttel spijs;
De ziel zocht God in ’t Paradijs....