inloggen

biografie: Koen Stassijns

Koen Stassijns (1953) is een maatschappelijk betrokken dichter. Tijdens de oorlog in Kosovo vertaalde hij onder andere een bundel met moderne Albanese poëzie en met zijn jeugdvriend Ivo van Strijtem stelde hij diverse bloemlezingen samen. De vriendschap met Ivo van Strijtem dateert al van twintig jaar geleden, ze zijn afkomstig uit dezelfde gemeente: Roosdaal. Ivo van Strijtem komt uit het dorp Strijtem, Koen Stassijns uit het dorp Pamel.

Al vanaf zijn kindertijd kent Koen Stassijns de angst voor de leegte. Het kost hem moeite om te leven, hij kan ternauwernood omgaan met de triestheid ook al noemt hij zichzelf niet suïcidaal. Op zijn vijftiende publiceert hij al een eerste dichtbundeltje en rond zijn achttiende zingt hij in een groepje, treedt op en er wordt een plaat gemaakt.

Eigenlijk wil Stassijns naar de toneelschool, maar zijn ouders verbieden dit. Hij begint tegen zijn zin aan een rechtenstudie en geeft die na enkele geslaagde semestriële examens op omdat het niet bij zijn ambitie past. Stassijns verlaat het ouderlijk huis, stopt met schrijven en komt terecht in het bedrijfsleven: in de wegsignalisatie. Hij start een eigen bedrijf op en is redelijk succesvol, maar niet gelukkig. Zijn eerste huwelijk mislukt, hij staat op een keerpunt. Rond dit moment, hij is inmiddels dertig, ontmoet hij zijn oude dorpsgenoot Ivo van Strijtem opnieuw en dat blijft niet zonder gevolgen: Na een decennium literaire inactiviteit begint Koen Stassijns opnieuw te schrijven. In 1988 verschijnt Aanmaaktwijgen van een vuur bij Lannoo en wordt een succes. Desondanks blijft hij zijn leven lang de behoefte voelen zich ten opzichte van zijn ouders te bewijzen. In zijn voorlaatste bundel Paard van glas schrijft hij: 'Tijd laat niets overeind. / Wie omkijkt herkent zichzelf beter niet.'

In 1994 verschijnt de film Four weddings and a funeral. Stassijns ergert zich aan de slechte vertaling van Funeral Blues, het bekende gedicht van W.H. Auden, en vraagt zich af of dat niet beter kan. Daar maakt hij de keuze voor het vertalen. De daarop volgende jaren zal hij meer en meer poëzie beginnen te vertalen uit het Frans, het Duits en het Engels.

Het Vlaamse poëzielandschap wordt vooral na de dood van Herman de Coninck opgedeeld in twee kampen: enerzijds de postmodernisten en anderzijds de neo-romantici. Voor de postmodernisten is het talige het meest van belang: Niets is nieuw, alles is al eens gezegd of gedaan. Stassijns en van Strijtem worden onder de neo-romantici gerekend. 'Nonsens!' weerlegt Stassijns. 'In Paard van glas zeg ik ironisch "Ik hoor nergens bij maar verzamel." Dat geldt nog altijd.'
Stassijns en Van Strijtem vinden die polarisering een kwalijke zaak en houden een pleidooi voor een grote variëteit in het poëzielandschap en voor literaire verdraagzaamheid. Zij wensen zich een kleurrijke poëziestraat met zo veel mogelijk verschillende huizen. Kwaliteit komt daarbij naar hun mening vanzelf naar boven drijven. 'Er is niets mis met gedichten die toegankelijk zijn en een groot publiek kunnen bereiken. De moeilijkheidsgraad van een gedicht is immers geen kwaliteitsnorm. Anderzijds moeten gedichten wel van de vergetelheid gered worden.' Daartoe verzorgen zij de reeks De mooiste van..., bloemlezingen van grote, veelal bekende maar soms ook minder bekende dichters zoals Goethe, Yeats, Tagore, Neruda, Heine en Alberti. Voor in elk deel staat een inleidende tekst over de dichter, geschreven door een autoriteit, die specifiek per dichter wordt uitgezocht. Stassijns en Van Strijtem stellen bijzonder hoge eisen aan de kwaliteit. In de bundels zijn bekende gedichten opgenomen maar ook minder bekende. 'Wij willen een uitgewogen en zo breed mogelijk overzicht van het poëtische oeuvre'. Indien er geen of niet voldoende bestaande vertalingen beschikbaar zijn, worden de allerbeste poëzievertalers aangezocht. Vaak vertalen ze ook zelf. De uitgaven zijn mooi om te zien en voor studenten betaalbaar. Met de mooiste van Wallace Stevens verscheen onlangs het veertiende deel in de reeks. Er staan nog uitgaven gepland tot 2006, van onder andere Poesjkin, Victor Hugo, W. Wordsworth en Salvatore Quasimodo. Naast de reeks De mooiste van ... verschenen ook bloemlezingen van Liefdesgedichten en Rouwgedichten.

In 1989 en 1998 publiceerden Stassijns en Van Strijtem respectievelijk Château La Passionata en La Passionata Grand Cru, twee boekjes waarin de dichters naar eigen zeggen 'vrouwen, poëzie en wijn tot een driehoeksverhouding verleiden.' Deze uitgaven veroorzaakten enige beroering onder critici in Vlaanderen. De menging van commercie en dichterschap staat niet hoog in aanzien. Maar voor beide dichters geldt dat zij constant de afweging moeten maken tussen geld verdienen, dagelijks brood op de plank en dichterschap. 'Een dergelijke realiteitszin sluit geen maatschappelijke betrokkenheid uit. Het is immers onmogelijk om politiek en poëzie te ontkoppelen. Elke mens, dus ook een dichter, is een politiek wezen met een politieke verantwoordelijkheid. Politiek tracht orde te scheppen in een versplinterd en uiterst complex wereldbeeld. Poëzie tracht dat vaak ook. Een gedicht is een uit elkaar gevallen en weer gelijmde pot.'
Regelmatig geven Stassijns en Van Strijtem samen workshops aan studenten of lezingen op scholen of in cultuurcentra. Het is een uitdaging om ook mensen die weinig of niet lezen, te betrekken in de poëzie en mee te geven dat zij er als mens toe doen. 'Wij zijn tegen uitsluiting en exclusiviteit in de poëtische wereld. Er is al fascisme genoeg!' Stassijns haalt daarbij Nobelprijswinnares Tony Morrisson aan: 'Literatuur geeft de mens zijn waardigheid terug'. ('In het beste geval', voegt Stassijns daar laconiek aan toe).

Zes jaar lang gaf Koen Stassijns literaire creatie (schrijfcursus). Een gevolg daarvan is dat hij veel manuscripten krijgt van aankomende dichters. 'Het grote misverstand bij aankomende dichters is dat poëzie vanuit het gevoel wordt geschreven. Schrijven ontstaat echter vanuit het denkproces. Eerst is er de gedachte of de waarneming of een woord en van daaruit ontstaat iets, ontwikkel je iets.' De sonnetvorm die Stassijns gebruikt is vooral een kader. Een korset dat stevig zit, maar vooral moet meedeinen, meegeven aan de maker. Hij wil het sonnet in een eigentijdse, ludieke vorm terugbrengen in het werk. Ook is er de ingebouwde moeilijkheidsgraad. Door de vorm kan een spanning worden opgeroepen, maar ook een ontsnappingsmogelijkheid. Daar zoekt hij steeds naar. Hij wil zichtbaar in een traditie schrijven maar wil onder geen enkel beding dat het formele de inhoud zou beperken. 'Noem mijn gedichten desnoods moderne meisjes in een oude frak.' lacht hij, en even later: 'Ik wil niet postvatten in de geschiedenis van de literatuur. Dat is helemaal mijn bedoeling niet. Mijn gedichten zijn geschreven voor dit moment, voor het heerlijke nu.' Liefst schrijft hij ze in een klein, oorspronkelijk Grieks vissersdorpje aan de zuidkust van Turkije, waar hij zich terugtrekt om in alle rust over de zee en het glooiend landschap uit te kijken en zinnen te vormen. Op de plaats waar de wieg van onze beschaving staat komen zijn zinnen, maar het gaat moeizaam. Hij schrijft weliswaar snel, maar nadien snoeit hij veel en lang. Het uitschrijven van een gedicht is voor hem een permanente zoektocht, maar ook een wanhopige strijd tegen de taal en tegen zijn eigen beperktheid. In zijn gedichten komt steeds meer de essentie naar voren en blijkt steeds vaker de futiliteit van alles.

In het werk van Koen Stassijns zijn veel vrouwen aanwezig: dochters, vriendinnen, de geliefde, de moederfiguur. Stassijns hield veel van zijn moeder en realiseert zich dat hij zich nooit echt thuis voelde bij een vrouw, totdat hij zijn huidige vrouw Aagje ontmoette. .

De laatste bundel van Stassijns, Zwijghout,  is door de pers goed ontvangen. Er volgde snel een herdruk. Het centrale thema is het genezen van het woord en het genezen van het zwijgen. De bundel is opgebouwd als een boog en gevormd tot een bol die steeds weer omgedraaid kan worden. Door een laagje af te pellen ontstaat een andere laag. Na het laatste gedicht kan het eerste weer gelezen worden en dan ontstaan andere betekenissen. Elk gedicht is onderdeel van het complex waaruit de bundel is opgebouwd. Zwijghout is voorlopig zijn laatste bundel, het was wat hij wilde zeggen.oen ik dat hoorde dacht ik aan het volgende gedicht dat hij opnam in Zwijghout


Inzendingen van deze schrijver

9 resultaten.

Opdracht

gedicht
4.0 met 6 stemmen aantal keer bekeken 2.339
Zij is de beste dood, die van het zwijgen, nog niet in. Taal hapert aan haar slaap. Noem haar geen boom meer, zwaaiarm, twijgen die ik van tussen het gestamel raap, maar schrijf haar weg naar waar zij thuishoort, in het leeggoed van een woord zoals voortaan. Het touw wil uit haar vlees,...

Het doodsbed

gedicht
2.0 met 153 stemmen aantal keer bekeken 49.638
Kantelend licht. De avond is een kaars die over haar gezicht een eiland legt. Landschappen varen voorbij en zij is het laken waarop nu alles wordt gezegd. December. Bloemen klampen ramen aan, broodkruim lijnt de perken af, verstikt hun zucht. Het huis stokt in de kelen staan de klinkers...

De moeder

gedicht
2.0 met 53 stemmen aantal keer bekeken 19.257
Al jaren dood gaat zij nog elke dag een heel eind om in mij. Ik zie haar na het scheren elke morgen voor me, en sta een voetstap in haar schaduw stil. Haar lach tast mij in oog en mondhoek aan, breekt uit zijn glazen kooi de kamer in en zwijgt wat aldoor was verzwegen: dat ze begraven...

De werkster

gedicht
2.0 met 19 stemmen aantal keer bekeken 5.727
Moeder, aanrecht en dweil zoals zij door de kamers dwaalt van het belommerd huis de gang doorkruist en mompelend de ramen aait. Zij spreekt de kasten dierbaar aan of zij hun sleutel goed bewaren en van elke lade het geheim dat zij ooit dierbaar samen waren. Zij boent haar angst...

Vandaar

gedicht
4.0 met 3 stemmen aantal keer bekeken 3.244
vandaar dat ik je schreef. En toen sloot je bijna de deur, maar er bleef een woord tussen- hangen, dun als een blaadje en in ons als rook, de zilte geur van je binnenste buiten op mijn hand en achter je lippen het mijne. Dat hielden wij vast, elk aan een kant, en ieder zijn beeld van...

Najaar

gedicht
2.0 met 11 stemmen aantal keer bekeken 7.296
Zij was van ieder najaar het gekneusde meisje en zong, onhoorbaar haast, een notenkrakerslied: vandaag ga ik misschien verloren. De linten in haar waaiend haar, papavers tussen koren ooit, maar rood wordt bruin en brood verkruimelt, langzaam gaat elk meisje dood. Ik wou haar...

De krant

gedicht
2.0 met 92 stemmen aantal keer bekeken 33.016
Het sneeuwt. Op het plein worden de sporen gewist. De man zoekt in zijn krant wat hij mist, wat hem stoort, boven het hoofd hangt en wie zich vergist. De vrouw slaapt, wordt niet gehoord. De torenklok, op de tijd achteruit, slaat geloofd zij de heer om zich heen en de huizen rollen als...

Dit huis

gedicht
3.0 met 17 stemmen aantal keer bekeken 8.300
Laat hier geen twijfel over bestaan, dit huis zal bouwval worden met de grond gelijk ook dit gedicht. Omdat ik stenen met een zin en met cement elk voegwoord vergelijk, de gangen met mezelf en daar dan in verdwalen. Ramen, trappen, deuren, in en uit van kinderen die bij hun moeders...

Pop

gedicht
2.0 met 74 stemmen aantal keer bekeken 23.827
Meisje van zeven bouwt wereld op dezelfde tafel uit als de mijne, peutert met stenen, huis in een huis en praat zoals ik op papier met pop. Zij oefent in wit, dagelijks brood en kan daar niet genoeg van krijgen. Dat doe ik ook, spaarzaam, in verzwijgen en hoe dit wennen is aan dood. Kom...