Het begon ook zo

Het begon niet met zware stappen,
maar met woorden.
Woorden die orde beloofden,
eenheid,
rust.

Één land.
Één volk.
Één verhaal
dat niet mocht afwijken.

In de jaren dertig klonk het net zo netjes.
Ook toen heette uitsluiting
“herstel”,
ook toen was gehoorzaamheid
“verantwoordelijkheid”.

Uniformen zeiden dat ze beschermden.
Lijsten zeiden dat ze nodig waren.
Treinen reden op tijd.
Stempels stonden recht.

Men zei:
dit is geen haat
dit is wet
dit is tijdelijk

En wie herkende wat hij zag,
werd weggezet als hysterisch,
onvaderlandslievend,
gevaarlijk voor de rust.

Nu dragen ze geen laarzen
maar badges.
Ze spreken over veiligheid,
over grenzen,
over bevoegdheid.

Mensen verdwijnen niet,
ze worden overgebracht.
Niet opgepakt,
maar verwerkt.
Niet verjaagd,
maar gehandhaafd.

In de jaren veertig
was niemand plots verrast.
Men herinnerde zich alleen
dat het klein was begonnen,
administratief,
fatsoenlijk.

Geschiedenis draagt geen uniform,
maar ze loopt herkenbaar.
Altijd eerst door taal,
altijd eerst door stilte,
altijd eerst door mensen
die dachten dat het hen niet betrof.

Het begon ook zo.
Niet met kampen,
maar met toestemming.

... Dit gedicht beschrijft hoe uitsluiting zelden begint met openlijk geweld, maar met taal die orde, veiligheid en eenheid belooft. In de jaren dertig en veertig werd die taal gebruikt om gehoorzaamheid en uitsluiting te normaliseren via wetten, procedures en administratie.

Door historische beelden te verbinden met hedendaagse vormen van handhaving en bureaucratie, laat het gedicht zien dat geschiedenis zich niet letterlijk herhaalt, maar herkenbare patronen volgt. Macht verandert van uniform, maar niet van logica.

Het gedicht nodigt de lezer uit om alert te blijven op het moment waarop woorden, regels en systemen niet langer mensen beschermen, maar hen reduceren tot dossiers — en op de stilte die dat mogelijk maakt. ...

Schrijver: Waeyenberghe Ivan, 14 januari 2026